เด็ก ป.2 ที่จัดคำว่า มด เข้าแม่กดได้ถูกทุกครั้ง บางคนกลับเขียนคำว่า รถ เป็น รด เมื่อครูอ่านให้เขียนตาม เด็กไม่ได้ฟังผิด เสียงท้ายของ รถ กับ รด เหมือนกันจริง ๆ สิ่งที่เด็กยังไม่รู้คือเสียงเดียวกันเขียนได้หลายตัว และการจัดมาตราต้องดูที่เสียง ส่วนการเขียนต้องจำว่าคำนั้นใช้ตัวไหน
มาตราตัวสะกดเป็นเนื้อหาในสาระหลักการใช้ภาษาไทยของช่วง ป.1-ป.3 แบบเรียนส่วนใหญ่เริ่มจากคำที่ตรงตามมาตรา แล้วจึงต่อคำที่ไม่ตรงตามมาตรา บทความนี้เรียงการสอนเป็นห้าขั้น โดยเริ่มที่หูและปากก่อนตัวอักษร ชั้นและลำดับอาจต่างกันไปตามแบบเรียนของโรงเรียน ครูหยิบเฉพาะขั้นที่ตรงกับห้องตัวเองได้
ขั้นที่ 1 คำที่ปิดท้าย กับคำที่ไม่ปิดท้าย
ก่อนพูดถึงแปดแม่ ให้เด็กแยกให้ได้ก่อนว่าคำไหนมีเสียงพยัญชนะปิดท้าย และคำไหนไม่มี ครูพูดเป็นคู่ เช่น ตา กับ ตาก ปู กับ ปูน มา กับ มาก แล้วถามว่าคำไหนเสียงจบไม่เหมือนกัน คำที่ไม่มีตัวสะกด เช่น ตา ปู มา เรียกว่าคำในแม่ ก กา
ถ้าเด็กยังแยกคู่นี้ด้วยหูไม่ได้ การเรียนชื่อแม่ทั้งแปดจะกลายเป็นการท่องชื่อโดยไม่รู้ว่าแต่ละชื่อหมายถึงเสียงอะไร
ขั้นที่ 2 ฟังเสียงท้ายด้วยปากและลิ้น
เสียงตัวสะกดหกแม่แรกจับคู่กันได้ตามตำแหน่งที่ปากหรือลิ้นปิดเสียง ให้เด็กพูดช้า ๆ แล้วสังเกตปากของตัวเองในกระจกหรือมองปากเพื่อน
- ปิดที่ริมฝีปาก: แม่กบ เช่น กบ และแม่กม เช่น ส้ม ริมฝีปากประกบกันตอนจบคำทั้งคู่
- ปิดที่ปลายลิ้นแตะปุ่มเหงือกหลังฟันบน: แม่กด เช่น มด และแม่กน เช่น ฝน
- ปิดที่โคนลิ้นยกขึ้น: แม่กก เช่น นก และแม่กง เช่น ลิง
- ในแต่ละคู่ แม่กบ กด กก ปิดแล้วเสียงหยุดทันที ส่วนแม่กม กน กง ปิดแล้วเสียงยังครางต่อได้ทางจมูก ให้เด็กลองบีบจมูกตอนพูด ส้ม จะรู้สึกได้ทันที
- แม่เกย เช่น ลอย และแม่เกอว เช่น แมว ไม่ได้ปิดสนิท เสียงท้ายลากไปเป็นเสียง ย หรือ ว
ขั้นที่ 3 คำตรงมาตรา แปดตัวสะกดหลัก
คำตรงมาตราคือคำที่ใช้ตัวสะกดตรงกับชื่อแม่ ได้แก่ ก ด บ ง น ม ย ว เช่น นก มด กบ ลิง ฝน ส้ม ลอย แมว เด็กเห็นความสัมพันธ์ระหว่างชื่อแม่กับตัวอักษรตรง ๆ จึงเหมาะเป็นจุดเริ่มต้น
สื่อการสอนภาษาไทย นักสืบคำมาตรา แบ่งเป็นสองตอน ตอนที่ 1 สอนแม่กก แม่กด แม่กบ ตอนที่ 2 สอนแม่กง กน กม เกย เกอว การแบ่งแบบนี้มีประโยชน์ในภายหลัง เพราะคำที่สะกดด้วยแม่กก กด กบ เป็นคำตาย ส่วนแม่กง กน กม เกย เกอว เป็นคำเป็น เมื่อเด็กเรียนการผันวรรณยุกต์ของคำตาย ครูย้อนกลับมาที่สองกลุ่มนี้ได้ทันที ภารกิจในสไลด์ให้เด็กตอบว่าคำในภาพอยู่มาตราอะไร เช่น ลิง และ มด เป็นจุดเช็คความเข้าใจระหว่างคาบได้ดี
ขั้นที่ 4 คำไม่ตรงมาตรา เสียงเดิม ตัวอักษรต่าง
แม่กง กม เกย เกอว มีตัวสะกดตัวเดียว ส่วนอีกสี่แม่มีตัวสะกดหลายตัวที่ออกเสียงเหมือนกัน ครูไม่จำเป็นต้องให้เด็ก ป.1 ท่องทุกตัว ให้เริ่มจากคำที่เด็กพบบ่อย แล้วค่อยเพิ่ม
- แม่กก: ก ข ค ฆ เช่น สุข โชค เมฆ
- แม่กด: ด จ ช ซ ฎ ฏ ฐ ฑ ฒ ต ถ ท ธ ศ ษ ส เช่น รถ ราช กระดาษ
- แม่กบ: บ ป พ ฟ ภ เช่น รูป ภาพ กราฟ
- แม่กน: น ญ ณ ร ล ฬ เช่น คุณ การ บอล
จัดมาตราด้วยหู เขียนด้วยความจำ
กติกาที่ต้องย้ำในขั้นนี้มีข้อเดียว คือจัดมาตราให้ฟังเสียงท้าย ไม่ใช่ดูว่าตัวสะกดเป็นตัวอะไร คำว่า บอล ลงท้ายด้วย ล แต่เสียงท้ายคือ น จึงอยู่แม่กน สไลด์ตอนที่ 2 มีภารกิจถามว่า บอล อยู่มาตราอะไร พร้อมคำใบ้ว่า ล สะกดแต่เสียงท้ายเป็น น ส่วนสไลด์ตอนที่ 1 มีภารกิจถามว่า เมฆ อยู่มาตราอะไร ซึ่งเป็นคำไม่ตรงมาตราของแม่กก
การเขียนเป็นอีกเรื่องหนึ่ง เสียงบอกได้แค่ว่าอยู่แม่ไหน แต่ไม่ได้บอกว่าใช้ตัวไหน รถ ต้องใช้ ถ และ ราช ต้องใช้ ช เด็กต้องจำรูปคำเป็นคำ ๆ วิธีที่ช่วยได้คือจัดกลุ่มคำที่ใช้ตัวสะกดเดียวกันไว้ด้วยกัน เช่น คำที่สะกดด้วย ช อย่าง ราช และคำที่สะกดด้วย ส อย่าง รส โอกาส แล้วให้เด็กเห็นรูปคำซ้ำ ๆ ในประโยคจริง
ขั้นที่ 5 คำคล้องจอง ใช้มาตราจริง
คำคล้องจองคือคำที่มีเสียงสระเดียวกันและตัวสะกดอยู่มาตราเดียวกัน เช่น นก กับ ยก หรือ ลิง กับ หญิง ซึ่งอยู่ในชุดเกม AR คำคล้องจองและคำซ้ำ ระดับ ป.2 ตรงนี้เป็นที่ที่มาตราไม่ตรงมาตรากลับมีประโยชน์ มด กับ รถ คล้องจองกัน แม้ตัวสะกดจะเป็นคนละตัว เพราะสระเหมือนกันและเสียงท้ายอยู่แม่กดทั้งคู่ เมฆ กับ เลข ก็เช่นกัน
สื่อการสอนภาษาไทย เวทีคำคล้องจอง: ฟังเสียง เล่นคำ แต่งคำคล้องจอง ใช้ต่อจากขั้นนี้ได้ ให้เด็กหาคู่คล้องจองของคำในแต่ละแม่ ถ้าเด็กเอา บอล ไปคล้องกับ ล้อ แปลว่ายังดูตัวอักษรแทนเสียงท้าย ให้ย้อนกลับไปขั้นที่ 4
ข้อผิดที่เจอบ่อย และแต่ละแบบบอกอะไรครู
ข้อผิดเรื่องมาตราตัวสะกดมีรูปแบบชัดเจน แต่ละแบบชี้ไปที่ขั้นที่ต้องย้อน
- เขียนตามเสียงแม่ เช่น รถ เป็น รด ราช เป็น ราด เมฆ เป็น เมก: เด็กจัดมาตราถูกแล้ว แต่ยังไม่จำรูปคำ เป็นงานของขั้นที่ 4 ไม่ใช่ความไม่เข้าใจมาตรา
- จัดมาตราตามตัวอักษร เช่น คิดว่า บอล หรือ การ ไม่อยู่แม่ไหนเลย เพราะไม่มีแม่ ล หรือแม่ ร: ย้ำกติกาฟังเสียงท้าย
- สับสนแม่กด กับแม่กน หรือแม่กก กับแม่กง: สองแม่ในแต่ละคู่ปิดเสียงที่ตำแหน่งเดียวกัน ย้อนไปขั้นที่ 2 ให้ลองบีบจมูก
- คิดว่าคำที่ลงท้ายด้วยสระทุกคำอยู่แม่ ก กา: ถูกเกือบทุกคำ แต่คำที่ประสมสระ อำ ไอ ใอ เอา มีเสียงท้ายคล้ายตัวสะกด เช่น ไก่ ลงท้ายคล้ายเสียง ย แบบเรียนหลายเล่มจัดคำกลุ่มนี้ไว้ในแม่ ก กา เพราะไม่มีตัวสะกดเขียนไว้ ถ้าเด็กถาม ให้อธิบายตามแบบเรียนที่โรงเรียนใช้
เช็คท้ายคาบ ห้าคำ ห้านาที
การให้ทั้งห้องอ่านคำพร้อมกันไม่ได้บอกว่าใครยังสับสน วิธีด้านล่างเห็นเด็กทีละคนโดยใช้เวลาไม่มาก
- บ้านแปดหลัง: วาดบ้านแปดหลังบนกระดาน เขียนชื่อแม่ไว้ที่หลังคา ครูพูดคำ เด็กชูนิ้วบอกเลขบ้านพร้อมกัน แบบเดียวกับบ้านของแต่ละแม่ในสไลด์นักสืบคำมาตรา
- เขียนตามคำบอกห้าคำ: ผสมคำตรงมาตราสามคำกับไม่ตรงมาตราสองคำ เช่น นก ฝน แมว รถ บอล แล้วให้เขียนชื่อแม่ไว้หลังคำ ข้อที่ชื่อแม่ถูกแต่สะกดผิด กับข้อที่ชื่อแม่ผิด เป็นปัญหาคนละเรื่องกัน
- จัดกลุ่มบนจอ: ใช้ชุดเกม AR ตัวสะกดแม่กง แม่กน ระดับ ป.2 ที่มีข้อแยกคำเป็นกับคำตายด้วย หรือชุดมาตราตัวสะกดทั้งแปด ระดับ ป.3 ที่ให้จัดคำอย่าง รถ กิจ ภาพ การ เข้าแม่ของตัวเอง
สำหรับผู้ปกครองที่บ้าน
ไม่จำเป็นต้องให้ลูกท่องตัวสะกดของแม่กดครบสิบกว่าตัว สิ่งที่ช่วยได้มากกว่าคือเล่นหาคำระหว่างเดินทาง เช่น ใครหาคำบ้านแม่กมจากป้ายร้านได้ก่อน ถ้าลูกเขียนคำผิดแบบสะกดตามเสียง เช่น รถ เป็น รด ให้ชมว่าฟังเสียงถูกแล้ว แล้วชวนดูว่าคำนี้ใช้ตัวไหน ลูกจะรู้ว่าตัวเองเข้าใจถูกครึ่งหนึ่ง และเหลือแค่จำรูปคำ
